ICTU werkt al 25 jaar aan een betere digitale overheid, samen met vele anderen. Veel mensen maakten de afgelopen jaren het verschil, elk vanuit hun eigen rol. In deze serie komen zij aan het woord. We vragen hen terug te blikken op de belangrijkste ontwikkeling in hun vakgebied en vragen hen om vanuit hun expertise vooruit te kijken naar de digitale overheid van morgen.

In deze aflevering Deborah Nas, hoogleraar aan de TU Delft en expert op het gebied van technologiegedreven innovatie. Veel ICTU-relaties en collega’s zullen haar kennen van haar inspirerende bijdragen aan ICTU-bijeenkomsten.

Terugkijkend op 25 jaar digitalisering: wat was volgens jou een sleutelmoment?

In de periode 2010 tot 2015 werd een systeemverschuiving zichtbaar die bepalend is geweest in de digitale ontwikkeling. Dat is voor mij een sleutelperiode. Grote technologiebedrijven, met name uit de VS, werden machtig en dat werd ook politiek zichtbaar. De kiem voor Big Tech werd al eerder gelegd, tussen 1990 en 2000, en tien jaar later werd duidelijk dat er een verschuiving had plaatsgevonden van technologische innovatie naar een machtsstructuur. We zagen onze afhankelijkheid van Big Tech lange tijd niet als een probleem, pas de laatste jaren ondervinden we de consequenties van deze afhankelijkheid. Nu Amerika niet meer per definitie onze vriend is.

Wat is jouw droombeeld van de digitale overheid, over 25 jaar?

Het zou mooi zijn als de overheid dan eindelijk echt digitaal is. In een vorm die onzichtbaar is waar het kan en zichtbaar waar het moet. Dat burgers niet steeds dezelfde gegevens hoeven te geven, en dat de overheid op een verantwoorde en transparante manier met data omgaat. In mijn droombeeld is er een volwaardig ministerie van Digitale Zaken & Innovatie, met mandaat en budget. Met een minister die bij de zwaarste besluiten aan tafel zit, omdat technologie een even belangrijk sturingsmechanisme is als financiën. Met volwaardige gesprekspartners in de Tweede Kamer. Kortom een overheid waar technologie en digitalisering in alles verweven zit. Zodanig, dat een apart ministerie op den duur niet eens meer nodig is.

Wat kunnen we nu doen om dat droombeeld dichterbij te brengen?

We kunnen beginnen om digitalisering niet meer als een IT-project, maar als een strategisch vraagstuk te zien. We moeten het organisatie- en verandervraagstuk centraal stellen in de digitale transitie, want dit bepaalt grotendeels de snelheid van verandering. Menselijke aspecten zoals cultuur, risicobereidheid, digitale vaardigheden en AI-geletterdheid zijn cruciaal in deze transitie. Daar hoort een flinke investering in kennis en vaardigheden bij. Dat is één kant van het verhaal, dat gaat over de binnenkant van de overheid. De andere kant gaat over de buitenwereld. Over veel meer investeren in technologie en in onze toekomstige economie. Het rapport Wennink geeft wat mij betreft de richting aan waarin dit moet gebeuren. Daarnaast moeten we als Europa als één markt gaan opereren en bouwen aan sterke Europese waardeketens. Politici zeggen te streven naar digitale soevereiniteit en autonomie, maar acteren er nu niet naar. Als dat verandert, dan komt het droombeeld van een echt digitale overheid en een sterke toekomstige Europese techeconomie dichterbij.

Meer informatie over ICTU 25 jaar vind je elders op deze website!