Provincie Flevoland zet de professional centraal: ‘Je neemt als overheid de regie terug’
Samen met ICTU werkt Provincie Flevoland aan Informatie Ondersteund Uitvoeren (IOU). ICTU ontwikkelde een werkende demonstrator, gebaseerd op Wendbare Wetsuitvoering. Niet de IT-systemen staan daarin centraal, maar de ambtelijk professional, de inwoner en de ondernemer.
De Wet open overheid (Woo) gaf de urgentie om met IOU aan de slag te gaan, vertelt Rigina Christiaans, CIO van Provincie Flevoland.
“We hebben een onoverzichtelijk en niet gebruiksvriendelijk informatielandschap en dat werd weer eens duidelijk bij de uitvoering van de Woo.” Zehad naar eigen zeggen “een techno-optimistisch gevoel” dat met een geheel nieuwe denkwijze een oplossing te vinden moest zijn. Inspiratie vond ze in het gedachtegoed van Ruud Böhmer, die stelt dat een goede informatiehuishouding de ambtelijk professional en de maatschappelijke opgave als uitgangspunt neemt. De vraag is hoe je dit vertaalt naar de praktijk. Via ICTU kwam Provincie Flevoland in aanraking met Wendbare Wetsuitvoering en rules as code: wet- en regelgeving vastgelegd in regels die zowel voor mensen als voor machines leesbaar zijn. Gecombineerd met de Core Public Service Vocabulary, een Europese gemeenschappelijke taal voor dienstverlening, kwam dat samen in IOU, dat de provincie samen met ICTU bouwde.

Eén wet, losse bouwblokken
Informatie Ondersteund Uitvoeren is een systeem waarin de ambtelijk professional toegang heeft tot alle informatie die nodig is om het werk uit te voeren. Zelf informatie bij elkaar zoeken in allerlei systemen hoeft niet meer, want alles wordt op een ordentelijke en correcte manier gepresenteerd. De wet is de basis van IOU, legt Christiaans uit: “Wat ik briljant vind aan IOU is dat je werkt vanuit één plek, met bouwblokken. De wettekst is het fundament. Daarop komt een laag met de wat-als-vraag en een laag met de parameters, zoals levensgebeurtenissen. Je haalt alleen het stukje code op dat je nodig hebt en implementeert dat in je systemen. Wijzigt de wet, dan pas je alleen dat stukje code voor dat proces aan.”
Kort gezegd werkt IOU met drie onderdelen:
- De publicatievoorziening bevat de wet- en regelgeving als uitvoerbare, machinebruikbare regels. ICTU bouwde hiervan een prototype in opdracht van het ministerie van BZK.
- De ontwerpvoorziening is de plek waar je een proces simuleert.
- De informatievoorziening is de grondlaag die alle benodigde informatie bij elkaar haalt.
Volgens Christiaans werkt het volgens dezelfde principes als AI. Als je een prompt invoert, dan wordt via code informatie uit andere systemen opgehaald. Die informatie komt terug bij de prompt en die vertaalt dat in een antwoord. IOU is volgens haar meer dan een toepassing, het is een gedachtegoed: “Eerst stonden de systemen centraal, nu de mens: ambtelijk professional, ondernemer, inwoner. En het proces dat je wilt ondersteunen. Dat is een heel andere manier van denken en werken.”
Van wegbeheer tot thuisbatterij
ICTU en de provincie maakten vier demo-opstellingen, de zogeheten demonstrator. De manier waarop informatie in deze dashboards samenkomt, is herbruikbaar in andere processen. Christiaans licht drie van deze opstellingen toe:
- Wegbeheer. “De collega’s van infrastructuur werken met een kwaliteitsmanagementsysteem waarin staat hoe het termijngebonden proces van infrastructurele projecten verloopt. In IOU zit dat in een overzichtelijk dashboard, in navolgbare stappen. Je ziet in één oogopslag in welke fase elk project zit, en alles wat eromheen speelt.”
- Public affairs-cockpit. “Dat is een omgeving waarin we onze dossiers spiegelen aan wat er onder meer in de Tweede Kamer en de media speelt.”
- Subsidie voor de thuisbatterij. “Deze populaire subsidie is in de ontwerpvoorziening als simulatie uitgewerkt. De professional kan het hele werkproces in IOU doorlopen.”
Is er in deze processen nu minder ruimte voor maatwerk, omdat wordt gewerkt met vastgelegde regels? Integendeel, zegt Christiaans. “Er zit een beheermodule in, waarin je als professional zelf de bouwblokken kunt kiezen. Je hebt veel vrijheid om het proces zelf in te richten. Uiteraard binnen de bandbreedte van de wet.”
Veel kansen voor proactieve dienstverlening
Christiaans is enthousiast over deze werkwijze. Allereerst vanwege de efficiëntie: “Als de centrale wet- en regelgeving het fundament is, dan hoeft niet elke overheidsorganisatie die achteraf in haar systemen te implementeren. Nu zijn we allemaal zelf het wiel aan het uitvinden, en dat voor meerdere systemen.” Met de wet- en regelgeving op één centrale plek kan elke overheidsorganisatie aansluiten en elke leverancier aanhaken. Daarnaast lost het iets op waar ze zich dagelijks aan ergert: “Informatie niet kunnen vinden, verschillende wachtwoorden nodig hebben, je weg moeten zoeken in een brij van applicaties.” Het derde voordeel is transparantie. Omdat rules as code voor mensen en machines leesbaar is, is de uitvoering controleerbaar en herleidbaar. “Je kunt goed laten zien hoe bijvoorbeeld het subsidieproces in elkaar zit en waarop een beslissing is gebaseerd.” Deze manier van werken opent ook de deur naar proactieve dienstverlening, vertelt ze: “De overheid heeft veel informatie al, inwoners en ondernemers hoeven niet elke keer alles aan te leveren. Met die informatie kunnen we ook bepalen waar iemand recht op heeft. In deze werkwijze zitten kortom heel veel kansen voor proactieve dienstverlening.”
Loskomen van denken in systemen
Provincie Flevoland denkt nu na hoe ze delen van IOU al in productie kan nemen. Nog niet ter vervanging van systemen, maar om in de praktijk te beproeven of de denkwijze werkt, vertelt Christiaans. Meer overheidsorganisaties zijn met deze werkwijze bezig, Flevoland onderzoekt met hen of er een strategische samenwerking gevormd kan worden om IOU verder te brengen.
Welke ervaring wil Christiaans delen met organisaties die hiermee aan de slag willen? “Als je loskomt van het denken in systemen en overstapt op een procesbenadering, gooit dat veel overhoop. Je ziet ineens wat je onhandig of helemaal niet hebt geregeld. Je kunt in een tsunami van use cases terechtkomen, je ziet zoveel kansen! Die moet je goed prioriteren. Waar zit de echte toegevoegde waarde, en wat is qua risico’s behapbaar? Dat moet je bepalen voordat je aan de slag gaat.”
Regie terugnemen
Voor Flevoland komt er in IOU veel samen: een oplossing voor een onoverzichtelijke informatiehuishouding, de ontwikkeling van rules as code en Wendbare Wetsuitvoering, en het vraagstuk rond digitale autonomie. Bij dat laatste kan deze aanpak enorm helpen, verwacht Christiaans: “Als centrale regelgeving als code de basis is, mogen leveranciers die code in hun systemen implementeren. Maar wij schrijven voor hoe het moet, en we certificeren leveranciers. Kun je het in je software implementeren zoals de overheid het heeft bedacht, dan mag je zakendoen met de overheid. Zo neem je als overheid je verantwoordelijkheid en een stuk regie terug.” Een ander puzzelstuk is informatieautonomie, naar het gedachtegoed van Martijn Aslander, vertelt Christiaans. “Dat gaat om informatie kunnen vinden, lezen en gebruiken zonder daarvoor afhankelijk te zijn van de software van een bepaalde leverancier. Je wilt dat je eigen informatie toegankelijk blijft, ook als je voor andere software kiest.” Ze besluit: “Dit alles past in de koers die we als Provincie Flevoland varen. We zetten altijd al in op weerbaar en wendbaar zijn. Daar hebben we nu autonoom aan toegevoegd. Met Wendbare Wetsuitvoering en IOU werken we daaraan in de praktijk.”
Zelf zien hoe IOU werkt? Kom naar het Nederland Digitaal Festival
Tijdens een ICTU-sessie op het Nederland Digitaal Festival vertellen de provincie Flevoland en ICTU alles over IOU. Ook kun je zelf zien hoe het werkt. Het Nederland Digitaal Festival wordt gehouden op 19 november in Den Haag. Inschrijven kan via de pagina Aanmelden op de congreswebsite. (break-out ronde 4 (15.50 – 16.40 uur).
Een lijst met artikelen
-
Samen bouwen aan blijvende verandering
In opdracht van TWO ondersteunde een team van ICTU de overheid op Sint Maarten de afgelopen jaren bij het professionaliseren en uitbreiden van de IT-afdeling. De basis staat nu: de afdeling heeft de kennis en capaciteit om verder te groeien.
Gepubliceerd op: -
AI: lessen en ervaringen voor de overheid
Binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) werken overheden samen aan de digitale uitdagingen van Nederland. In dit kader speelt ICTU, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een sleutelrol om beloftevolle AI-toepassingen binnen de overheid op te schalen en te hergebruiken.
Gepubliceerd op: -
Mariette Lokin: terugblikken en vooruitkijken
We werken al 25 jaar aan een betere digitale overheid, samen met vele anderen. In deze jubileumreeks komen zij aan het woord. Ze kijken terug naar belangrijke ontwikkelingen, en vooruit naar de digitale overheid van morgen. In deze aflevering Mariette Lokin.
Gepubliceerd op: