ICTU werkt al 25 jaar aan een betere digitale overheid, samen met vele anderen. Veel mensen maakten de afgelopen jaren het verschil, elk vanuit hun eigen rol. In deze serie komen zij aan het woord. We vragen hen terug te blikken op de belangrijkste ontwikkeling in hun vakgebied en vragen hen om vanuit hun expertise vooruit te kijken naar de digitale overheid van morgen. 

In deze aflevering Bart Groothuis, Europarlementariër en fractielid van Renew Europe. Met zijn achtergrond als hoofd cyberbeveiliging bij Defensie streeft hij naar een veilig en digitaal weerbaar Europa, waarbij technologie en innovatie centraal staan in de moderne overheid en samenleving. 

Terugkijkend op 25 jaar digitalisering: wat was een bepalende ontwikkeling of sleutelmoment? 

Aan het begin van mijn loopbaan bij de overheid was efficiency de belangrijkste reden voor digitalisering. Loketten konden dicht en faxen konden weg, omdat we het internet gingen gebruiken. Inmiddels is digitalisering het fundament van onze overheid en samenleving. En dat heeft geopolitieke consequenties. 

Vroeger had geopolitiek vooral met geografie te maken. We zagen Rusland als een bedreiging en China veel minder, want dat ligt verder weg. Technologie heeft dat veranderd. Technologie is de driver geworden voor geopolitiek en dat betekent nogal wat. Zeker nu het op het geopolitieke toneel niet meer pais en vree is. 

Alles wat ik doe in Brussel, heeft hiermee te maken. Technologie is geopolitiek geworden en daar moeten we vanuit Europa op acteren. Ik zie dit als een bepalende ontwikkeling, en met mij veel meer mensen, want ik ben tot twee keer toe op specifiek dit thema verkozen in het Europees Parlement. 

Wat is jouw droombeeld van de digitale overheid? 

Het is mijn ideaalbeeld dat mensen hun vrijheid terugkrijgen. Dat geldt voor de interactie met de markt en ook met de overheid. Het betekent dat er gebieden zijn waar je niet wordt gevolgd en gecontroleerd, ook in het digitale domein. Andersom zou het technologisch gezien makkelijk kunnen, want je kunt overal sensoren ophangen en mensen bestraffen of belonen voor gedrag. Maar zo’n cyberpunktoekomst wil ik niet, en velen met mij. Voor de wat ouderen onder ons, die opgroeiden in een wereld zonder smartphone: ik wil dat gevoel terug dat je soms had als kind, dat je helemaal in je eigen wereld kon zijn, zonder dat iemand zich ermee bemoeide. 

Bij dat ideaalbeeld hoort dat mensen de baas worden over hun eigen data. Zodat zij zelf bepalen wie die data krijgt, en waarvoor. Het betekent ook dat mensen zelf moeten kunnen beslissen wat het betekent om mens te zijn in het tijdperk van AI. Wat menselijke autonomie inhoudt wordt een ingewikkeld vraagstuk. Als AI beter wordt in jouw vak dan jij, dan is de lol er snel af. Vroeger ging vrijheid over hoe je je verhield tot een ander mens, nu betekent het ook hoe je je verhoudt tot AI. Kortom: technologie stelt ons voor nieuwe uitdagingen. Belangrijk om je hierbij te realiseren is dat technologie niet neutraal is. Hoe het wordt gebouwd is essentieel voor ons mens-zijn en voor belangrijke begrippen als vrijheid. 

Wat kunnen we nu doen om dat droombeeld dichterbij te brengen? 

Op het gebied van data moeten we schaarste creëren. Alle wetgeving die we maken op het gebied van privacy en veiligheid gaat uit van schaarste van data, want alleen dan heeft het geven van consent zin. Maar er is geen schaarste. Mensen geven oneindige hoeveelheden data aan de platforms en die doen ermee wat ze willen. Een oplossing, waar ik met een grote groep mensen aan werk, is een broker tussen consument en platform. De broker vraagt jou twee keer per jaar: welke data wil je dat ik aan die platforms geef? Zodat je bijvoorbeeld wel je adres en leeftijd doorgeeft als dat nodig is, maar niet alle honderd websites die je hiervoor bezocht. Hoe het nu gaat, is echt ziek. Dat is toch niet het internet dat we willen? 

Wat er nu in de VS gebeurt met de grote platforms, is een compleet marktfalen. De techbedrijven zijn veel te machtig en dat is ongezond in een markt. We moeten een tegenwicht bieden tegen deze bedrijven. Brussel moet het bedrijfsleven in Europa veel meer de ruimte geven om zich te ontwikkelen. We hebben onze eigen technologie nodig. Ik zeg niet dat we nu moeten stoppen met het gebruiken van de grote platforms. Ik zeg wel dat we er tegelijkertijd voor moeten zorgen dat we in de toekomst in Europa onze eigen technologie hebben. Dat is belangrijk voor onze cultuur, onze waarden en onze vrijheid. 

Meer interviews en informatie over ICTU 25 jaar vind je elders op deze website!