ICTU werkt al 25 jaar aan een betere digitale overheid, samen met vele anderen. Veel mensen maakten de afgelopen jaren het verschil, elk vanuit hun eigen rol. In deze serie komen zij aan het woord. We vragen hen terug te blikken op de belangrijkste ontwikkelingen in hun werkveld. Én om vanuit hun expertise vooruit te kijken naar de digitale overheid van morgen.

In deze aflevering Steven Luitjens en zijn visie op digitale daadkracht. In zijn lange loopbaan leverde hij een stevige bijdrage aan de digitale overheid. Zo stond hij mee aan de wieg van ICTU, was hij tien jaar lang directeur van Logius en was hij directeur van de (in 2016 gevormde) directie Informatiesamenleving en Overheid van het ministerie van BZK.

Terugkijkend op 25 jaar digitalisering: wat was volgens jou een bepalende ontwikkeling of sleutelmoment?

Het is misschien een beetje vreemd om te noemen want ik was er in hoge mate verantwoordelijk voor: de introductie van DigiD. Dat was een markant moment, dat een belangrijke basis heeft gelegd voor de digitale overheid. Het begon met ‘De Belgen doen het beter’. Veel mensen binnen de overheid maakten zich kwaad over die publicatie, want het kon toch niet zo zijn dat de Belgen het beter deden dan wij! Er ontstond meteen een Ajax-Feyenoord sfeer. Achteraf gezien was die publicatie een hele slimme veranderkundige interventie. Het maakte de energie los om de Manifestgroep op te richten en een centrale inlogvoorziening te ontwikkelen, iets waar de grote uitvoeringsorganisaties al mee bezig waren. We hebben dat toen samen verder gebracht, er ontstond een mooie samenwerking met ook de beleidsdepartementen. Er gebeurde wat. We zetten geen stapjes, maar sprongen.

Wat is jouw droombeeld van de digitale overheid, over 25 jaar?

Dat is eigenlijk vrij simpel: dan hebben we een gezamenlijke infrastructuur, die publieke en private partijen allebei gebruiken. En waarover de overheid de regie voert. Daarnaast hoop ik dat we over 25 jaar de zeggenschap over wat er gebeurt in de digitale wereld weer terug hebben. Ik maak mij er zorgen over dat we steeds meer geregeerd worden door een beperkt aantal lastige conglomeraten, met omzetten die ver boven het BNP van veel landen uitstijgen. We zijn helaas ver afgedwaald van het droombeeld van de internetpioniers.

Wat kunnen we nu doen om dat droombeeld dichterbij te brengen?

Voor meer grip op de digitale wereld kijk ik naar Europa. Want dit moet echt op Europese schaal gebeuren. En dan bedoel ik wetgeving, maar vooral het handhaven van die wetgeving. We hebben geen nieuwe wetgeving of beleid nodig, want alles wat we nodig hebben is er al. Het moet worden uitgevoerd. De miljardenboetes die nu soms worden uitgedeeld aan big tech klinken stoer, maar die bedrijven betalen uiteindelijk en gaan dan over tot de orde van de dag. Ze schenden onze wetgeving, zoals de privacywet, op grote schaal. Als Europa haar wetgeving echt serieus neemt, dan moeten er handhavingsarrangementen komen die ertoe doen. Dan moet Europa de ‘license to operate’ van bedrijven als Meta durven intrekken. Dat hebben we nodig om weer grip te krijgen op de digitale wereld.

Voor het realiseren van die gezamenlijke infrastructuur is het belangrijk dat de overheid zich niet uitlevert aan big tech en zelf weet wat er onder de motorkap gebeurt. Dit idee hoort bij de oorsprong van Logius: de markt versla je niet en dat hoeft ook niet, maar je moet als overheid wel een professioneel opdrachtgever zijn. Dat hoort ook bij ICTU: dat je zelf de kennis in huis hebt, ten bate van de hele overheid. Zodat je goed de regie kunt voeren.

Kijk voor meer over 25 jaar ICTU op de jubileumpagina!