Overslaan en naar de inhoud gaan

Zijn onze bacteriën straks aangesloten op internet?

Publicatie 21 sep 2020
Onderdeel van magazine: ICTU Magazine oktober 2020
Visualisatie van aanwezige bacteriën op een kaart

Doordat de natuur geen stem heeft, gaat het in onze samenleving gruwelijk mis, betoogt futuroloog Edwin Gardner, een van de sprekers op de ICTU Inspiratiedag. Tijd voor emancipatie en empowerment van alles wat leeft.

Gardner voorziet dat het wereldwijde web zich ontwikkelt tot het ‘internet der levende dingen’, inclusief de miljarden bacteriën in ons maagdarmstelsel.Begin jaren 70 bestond het internet in zijn primitieve vorm uit 42 computers die via 36 knooppunten met elkaar waren verbonden. In 2020 verbindt het wereldwijde web naar schatting 50 miljard apparaten met elkaar. En de groei is er nog lang niet uit: met de komst van het Internet of Things wordt een gigantische hoeveelheid kleine en grote machines door slimme sensoren aan het web gekoppeld – van landbouwrobot tot stofzuiger. Stel nu dat je niet alleen handige apparaten op het internet aansluit, maar tegelijkertijd bouwt aan een internet van levende dingen?

Edwin Gardner was een van de sprekers op de ICTU Inspiratiemiddag donderdag 24 september 2020. Kijk hier voor meer informatie over deze bijeenkomst!

Volgens futuroloog Edwin Gardner zou die ontwikkeling in historisch perspectief de volgende stap zijn in de emancipatie en empowerment van onmachtige levende wezens: “In het feodale stelsel lag de macht bij de adel en de kerk, toen kwam er volkssoevereiniteit en nog later de natiestaat, waar de hoogste macht bij het volk ligt. Ons huidige rechtssysteem en onze instituties komen voort uit een humanistische cultuur, waarin alles draait om de autonomie van de mens. Tegelijkertijd botsen we tegen de grenzen van onze biosfeer op. Dat komt doordat er in onze formele systeemwereld feitelijk geen plek is voor de natuur. Klimaatverandering, de ineenstorting van de biodiversiteit en de stikstofproblemen laten zien dat er dingen heel erg misgaan in onze samenleving.”

Waddenzee als rechtspersoon

Het denken verschuift, signaleert Gardner. “Kijk alleen al naar ons eigen land, waar we sinds begin deze eeuw een Partij voor de Dieren hebben. Dat is heel bijzonder, omdat deze niet de mensenrechten, maar de dierenrechten centraal stelt. In Nieuw-Zeeland is de rivier de Whanganui sinds 2017 erkend als rechtspersoon. In Nederland is er een vergelijkbaar initiatief om van de Waddenzee een rechtspersoon te maken. Je ziet dus een verschuiving van het antropocentrisch naar ‘biocentrisch’ beleid, inclusief juridische afspraken. Maar het verhaal heeft ook een technologische kant. We zijn inmiddels al zover met het Internet of Things. Laatst zag ik op Twitter iemand op een zwangerschapstest een computergame spelen. Het laat zien hoe goedkoop en alom vertegenwoordigd technologie is geworden. Die technologie kunnen we ook gebruiken voor een infrastructuur waarmee we beter kunnen luisteren naar alles wat leeft. Die rivier in Nieuw-Zeeland zou gebaat zijn bij een eigen internetaansluiting. Hoe mooi zou het zijn als je het ecosysteem uitrust met sensoren die laten zien hoe het met de bodem gesteld is, hoe het met bedreigde diersoorten gaat en die waarschuwen als er stropers actief zijn?”

Meten hoe de stad zich voelt

In het PathoMap-project namen wetenschappers DNA-monsters in alle metrostations van New York. Aan de hand van grote concentraties Kimchi-bacteriën konden zij lokaliseren waar de Koreaanse gemeenschap woont. In één metrostation was volgens de onderzoekers sprake van een marien ecosysteem. Dat was verklaarbaar: het metrostation was tijdens de orkaan Sandy ondergelopen met zeewater. “Denk je iets verder, dan kan een internet der levende dingen ons misschien helpen allerlei allergieën de stad uit te krijgen”, betoogt Gardner. “Alle moderne allergieën houden verband met de aanwezigheid van de microbiota in ons lijf en onze omgeving. Door riolen vol te hangen met sensoren, kun je iets zeggen hoe het met de stad gesteld is.  Stel dat we begrijpen hoe we de microbiële omgeving kunnen beïnvloeden door de biodiversiteit in te stad te verbeteren, dan kunnen we stadsbewoners allicht van hun allergieën afhelpen.”

Daarmee krijgen onze bacteriën dus een ‘stem’. En daar is niets vreemds aan, vindt Gardner: “Bedenk dat wij voor 1 tot 2 kilo uit micro-organismen bestaan. We denken dat we autonoom zijn, maar die miljarden bacteriën in ons maagdarmstelsel bepalen mede hoe wij ons voelen en beïnvloeden de beslissingen die we uit vrije wil denken te nemen.”

Kapstok voor toekomstscenario’s

Steeds meer bedrijven omarmen volgens Gardner het grotere denken over de gehele levende wereld als onderdeel van het systeem. Kate Raworth, auteur van de bestseller Dougnut Economics (de Donut Economie in het Nederlands), is een van de representanten van dit denken. Gardner is oprichter van Studio Monnik, dat organisaties helpt na te denken over de toekomst aan de hand van onderbouwde scenario’s en storytelling. Studio Monnik ontwikkelde hiervoor het World Tree-denkmodel. “De naam is een knipoog naar het World 3 Model dat de Club van Rome begin jaren 70 ontwikkelde en waarin gewaarschuwd werd dat er grenzen zijn aan ons economisch groeimodel. We zochten naar een mentale kapstok die ons hielp de westerse moderniteit te duiden en door te trekken naar toekomstscenario’s die niet meer als vanzelfsprekend op eindeloze groei zijn geënt. Wat is in de toekomst bijvoorbeeld de betekenis van werk? Vijftig jaar geleden paste het denken over werk bij het idee van de homo economicus; een baan gaf je economische veiligheid. Nu bewegen we toe naar het idee van de homo romanticus en moet ons werk ons steeds meer emotionele veiligheid en levensvervulling bieden. Alleen sluit die behoefte vandaag niet aan op het onderliggende economisch model: je werk kan zó je passie zijn, maar als je er de hypotheek niet mee kunt betalen, houdt het al snel op. De platformeconomie stelt velen in staat hun dromen na te streven, maar ondertussen word je door het platform uitgeknepen; dat is nu vaak de harde realiteit.”

Basisinkomen voor homo romanticus

Daarom moeten we in onze samenleving toe naar een basisinkomen, betoogt Gardner: “Als je verzekerd bent van een dak boven je hoofd en brood op je bord, ontstaat er ruimte voor de homo romanticus. En dan wordt het interessant. Hoe zou dan bijvoorbeeld de overheid eruitzien als iedereen een basisinkomen heeft? Het wrange aan de participatiesamenleving van nu is dat de overheid veel gemeenschapstaken in handen van de burger legt, maar dat die burger daar niets voor krijgt. Met een basisinkomen ontstaat een economische basis waarmee onze samenleving zich écht kan ontwikkelen tot participatiesamenleving. Dan komt er bijvoorbeeld ruimte voor superzinnige mantelzorg in de wijk zonder dat de mantelzorger er een baantje bij Deliveroo bij moet nemen om de huur te kunnen betalen.”

“Er is veel verandering gaande” besluit hij. “De vraag voor de overheid is: hoe zorgen we ervoor dat iedereen zich thuis voelt in de wereld? Nu vertaalt zich dat vaak in de wens om de burger mee te laten participeren. Dat lukt vaak nog niet goed, mede doordat we het economisch nog niet kunnen faciliteren. Maar het verlangen is er en daar put ik hoop uit.”  

Kijk hier voor meer informatie over de Inspiratiemiddag van 24 september 2020!

Inschrijven Magazine

Meld u aan voor het ICTU Magazine, en ontvang regelmatig nieuws en inspiratie over ontwikkelingen in de digitale overheid.