Overslaan en naar de inhoud gaan

Impressie bijdragen Sander Klous, Inge Philips en Menno Lanting

Transcript ICTU Inspiratiedag 2017
[Muziek] [Eerste spreker] Hartelijk welkom in de Caballerofabriek. Ik was even nieuwsgierig: wie was er vorig jaar op de Inspiratiedag? O, kijk, we hebben heel veel nieuwe mensen. Dat is gaaf. Aan het eind mocht ik afsluiten en toen heb ik aangekondigd: Ja, wij gaan aan de slag met een kennisplatform over big data. En die zijn het afgelopen jaar drie keer geweest en bij elkaar gekomen. We gaan daar samen met I-interim-Rijk mee door. We maken er een mooie dag van.
[Tweede spreker] Als je 15 jaar teruggaat, toen konden we gewoon zonder kaartje in de metro stappen. Nu staat er een systeem met een algoritme en die blokkeert dat gewoon voor jou. Dus die keuze die wordt voor je gemaakt. En die keuze gaat veel verder dan dat die wetgeving ooit deed. Want die bepaalt niet alleen op welke plaats je in de trein moet stappen, maar ook waar je het station op loopt. En die irritatie dat is dat prikkeldraad. En dat gevoel dat kennen we allemaal. Dat is het gevoel dat als je terugkomt van vakantie je op iedere website die je dan de komende twee maanden bezoekt, staat dat appartement waar je net geweest bent voor de helft van de prijs. Die irritatie die je dan voelt bij het zien van die advertentie dat is het prikkeldraad dat je dan voelt. We leven nu in het moment waarin we die irritatie nog voelen. Waarbij we wel al gestuurd worden, de irritatie nog voelen en er dus iets aan kunnen doen.
En dat betekent dat we als maatschappij moeten nadenken wat die randvoorwaarden zijn die we willen stellen aan de algoritmes die onze maatschappij gaan sturen.
[Derde spreker] Iemand die software schrijft, dat noemen dan malware (malicious software), om binnen te komen in zo’n kwetsbaarheid, die doet dat heel simpel. Die gaat dan scannen, het net scannen, staat er ergens een poortje open? En als uw computer dat open heeft staan dan meldt die computer zich vanzelf. Die roept: joehoe, hier ben ik. Kom maar. Dat maakt dus even, als voorbeeld, de bestrijding ervan heel lastig. En dat maakt ook dat je, en dan kom ik ook aan de publiek-private verdeling, dat is mijn eigen mening, dat je echt even opnieuw naar de tekentafel moet. Want waar ben je als overheid verantwoordelijk voor? En wat mag je van de burger en het bedrijfsleven zelf verwachten? Ik denk dat die verwachting ten aanzien van burger en bedrijfsleven echt fors omhoog kan.
Dus die statelijke actoren daar sta ik nu iets langer bij stil, omdat dat op dit moment de grootste schadepost is in cyberwereld. Hoe wapen je daartegen? Nou, heel erg lastig. Dat is deze: hoe stop je dit soort cyberdreiging? Dat stop je niet. Dus je sleutel ligt in  het weerbaar maken van je samenleving.
[Vierde spreker] Het lijkt wel alsof we de 21ste eeuw zijn ingegaan met organisatiestructuren die nog stammen uit de 20ste eeuw. En opvattingen over organiseren, management en leiderschap die hun oorsprong vinden in de 19e eeuw.  
Die burgers, die consumenten, die komen bij elkaar in die ecosystemen. En die worden in toenemende mate slimmer dan wij dat waarschijnlijk vanuit die instituties kunnen organiseren. Daar ligt direct een andere vraag achter. Kunnen wij dan nog in die organisaties die snelheid reproduceren? In de vraagstelling zit ook bijna het antwoord: nee, waarschijnlijk niet.
Samenvattend: buitengewoon van belang wat u doet, technologische ontwikkeling, moeten we zeker bij aangehaakt blijven. Maar het kan niet zonder die organisatieontwikkeling. Die is misschien minder sexy, is minder leuk, maar is buitengewoon relevant en waarschijnlijk een grote kans. Weet u die verbinding te maken, bent u in de toekomst spekkoper. Dank u wel.

 

ICTU Inspiratiedag - Is de overheid van nu klaar voor overmorgen?

Technologische ontwikkelingen vragen nogal wat. Juist ook van overheden. Zo zullen overheden niet alleen aan de slag moeten met bijvoorbeeld randvoorwaarden rond algoritmes, ook moeten zij zich serieus verdiepen in cybersecurity, nadenken over ecosystemen en mogelijk zelfs over het bestaansrecht van de eigen organisatie.

Aftrap Maljers.jpg

Data-analyse en algoritmes

Eén van de gevolgen van de toename van data is dat de verwachtingen van burgers veranderen ten aanzien van de dienstverlening van de overheid. Om tegemoet te komen aan die veranderende verwachtingen, is het zaak om te begrijpen wat het gedrag is van mensen, organisaties, systemen en processen. Data-analyse en algoritmes spelen daarbij een voorname rol, zo schetst Sander Klous, hoogleraar Big Data Ecosystems aan de Universiteit van Amsterdam. “De invloed van data en analyses op ons dagelijks leven is enorm groot. Neem de poortjes op stations. Voorheen kon je zonder kaartje in een metro stappen, op het risico dat je gepakt werd, maar dat was je eigen keuze. Nu staan er systemen met algoritmes die de keuze voor jou al hebben gemaakt. Dergelijke systemen leiden ons gedrag.”

Wat betreft Klous bevinden we ons op een bijzonder moment in de tijd. “We moeten nu nadenken over de randvoorwaarden van de algoritmes die onze maatschappij straks gaan sturen. Over tien jaar is dat te laat.” Klous ziet een vijftal uitdagingen als het gaat om algoritmes. Betrouwbaarheid, cybersecurity, het beheer van IT-systemen, ethiek en datagovernance. “De meest belangrijke ontwikkeling die ik zie is die van open source. Het gebruik van algoritmes vraagt om vertrouwen en openheid en dat kan alleen maar met behulp van open source. Ook de manier van werken vraagt steeds meer om een gezamenlijke aanpak, iets dat al jaren gangbaar is in de wereld van de open source”.

Cybersecurity

Eén van de door Klous genoemde uitdagingen van algoritmes is cybersecurity, een thema waar Inge Philips zich dagelijks mee bezighoudt. Philips is directeur Cyber Risk Services bij Deloitte en werkte eerder twintig jaar voor de Rijksoverheid. Een van de grote verschillen met klassieke criminaliteit is dat de verspreiding van kennis binnen cybercriminaliteit op een totaal andere manier gaat. “Cybercrime verspreidt zich via internet en dat maakt dat de factor toeval niet meer bestaat. Als je een systeempoortje open hebt staan, is de kans groot dat er ook iets verkeerds binnenkomt en dat is dan je eigen schuld.”

Aanvallers van computersystemen zijn meestal criminelen, hacktivisten, script kiddies, terroristen, gefrustreerd personeel of statelijke actoren. Het is met name de laatste groep die Philips de meeste zorgen baart. Daarbij gaat het om landen als Noord-Korea (WannaCry) of Rusland (Petya). Meest opzienbarende voorbeeld was Stuxnet, een vanuit de Verenigde Staten gestuurd virus dat als doel had om het nucleaire programma van Iran te saboteren. “Statelijke actoren zijn de grootste schadepost in de cyberwereld en zijn niet te stoppen.” De sleutel ligt dan ook in het weerbaar maken van de samenleving. Een weerbare samenleving is een gedistribueerd netwerk. “Zorg daarom dan ook dat niet alles met elkaar verbonden is, zorg dat je afwijkingen snel kunt opsporen en zorg voor een veilige werkomgeving.” Philips pleit er ook voor om de kansen die technologie biedt, te omarmen. En benadrukt het belang van bijvoorbeeld leren programmeren.

Tomeij, Philips en Klous.jpg

Disruptieparadox

Wat betekent de veranderende wereld voor het inrichten van overheidsorganisaties en hoe verhoudt zich dat tot de relatie met consumenten, burgers, patiënten? Die vraag staat centraal in de bijdrage van Menno Lanting, auteur van onder meer 'Olietankers en speedboten' en ‘De disruptieparadox'. “Die veranderende wereld biedt onze organisaties meer kansen en uitdagingen dan we ooit voor mogelijk hebben gehouden. Toch zijn we weinig bezig met de relevantie van onze organisaties. Het lijkt of wij de 21e eeuw in zijn gegaan met organisatiestructuren die nog stammen uit de 20e eeuw en opvattingen over organiseren, leiderschap en management die hun oorsprong hebben in de 19e eeuw.”

Menno Lanting.jpg

Grootste vraag wat Lanting betreft is welke rol wij als overheid willen spelen. Niet alleen richting burgers, maar ook richting eigen medewerkers. “Ben je speelbal van de technologische ontwikkelingen, waarvan je weet dat je daar nooit op aangehaakt blijft, of ben je zelf leidend door de organisatie te vernieuwen? Wat betreft dat laatste is er een aantal paradoxen. Snelheid bijvoorbeeld. Als overheid hebben we de neiging om de impact van nieuwe technologie op korte termijn te overschatten, terwijl de impact op langere termijn wordt onderschat.” Ook de organisatie an sich en leiderschap ziet Lanting als paradoxen. “Hoe kijken we aan tegen hiërarchie? Hoe gaan we om met het ontwikkelen van talent en het delen van kennis binnen de organisatie? Hoe gaan we om met informeel leiderschap?” Lanting sloot af met de constatering dat technologische ontwikkelingen erg van belang zijn, maar dat die niet zonder organisatieontwikkeling kunnen. “Dat is niet zo sexy, maar wel buitengewoon relevant en bovendien biedt het ook een grote kans. Als overheidsorganisaties die verbinding weten te maken, zijn zij in de toekomst spekkoper.”

Lees ook het interview met Sander Klous en het interview met Inge Philips in opmaat naar deze bijeenkomst en het onlangs verschenen interview met Menno Lanting, de derde plenaire spreker op de Inspiratiedag.

Ga terug naar de beginpagina Impressie De overheid van nu en overmorgen.