Parallelsessie: Onderwijs

4 april 2011
Onderwijs

Op donderdag 24 maart werd in Utrecht het NOiV Jaarcongres 2011 gehouden. Naast de verschillende plenaire sessies was er een groot aantal parallelle sessies, verdeeld over de tracks Trends, Standaardisatie, Hergebruik, Open Werken, Onderwijs, Proven Practices en de Ronde Tafel. Een zestal bloggers heeft de parallelle sessies gevolgd. Frank Benneker volgde de Onderwijstrack in een dubbelrol: als blogger en als spreker.

De onderwijstrack tijdens het NOiV Jaarcongres had een iets andere insteek dan de overige tracks. In de andere parallelsessies stonden de meer algemene concepten centraal. In mijn beleving lag de focus van de onderwijstrack op de brugfunctie om de congresdeelnemers, die meestal niet in het onderwijs actief zijn, te informeren hoe vanuit het onderwijs wordt omgegaan met open source en open standaarden. De verschillende sprekers gaven elk van de eigen praktijk een kijkje in de keuken hoe in de onderwijssector, open standaarden, open content en open source steeds manier terrein winnen bij het ontwikkelen en het aanbieden van onderwijs.

Standaarden in het Onderwijs

Na een korte opening door trackvoorzitter H-P Köhler (Stichting Kennisnet) werd het eerste sprekersstokje opgepakt door Stefaan Ternier, een Belg die zijn opleiding heeft genoten aan de KULeuven en gewerkt heeft in het team van Erik Duval. In de wereld van onderwijsstandaarden is Erik Duval een sleutelfiguur. Sinds de jaren ‘90 is hij direct betrokken bij vele initiatieven om standaarden te ontwikkelen voor onderwijsmateriaal. De uitdaging waar Stefaan voor stond was om in korte tijd een overzicht te geven van de complexe onderwijsstandaarden wereld. In vogelvlucht wordt het bouwwerk geschetst van expertorganisaties als IMS en Ariadne die, vanuit de praktijk, de basis leggen voor diverse standaarden voor het beschrijven, uitwisselen en zoeken naar onderwijsmateriaal. Formele standaard organisaties als IEEE, CEN en ISO, in Nederland vertegenwoordigd door de NEN, hebben dit veldwerk omgezet in certificeerbare standaarden. Via de NEN-commissie leertechnologieën zijn onder meer afspraken gemaakt voor het uitwisselen van leerlinggegevens in het primair onderwijs (Edex, NTA 2032) en een Nederlandse afspraak voor het uitwisselen van e-portfolio’s (NTA 2025). Terecht merkte Stefaan op dat standaardiseren een proces is van de lange adem en ook dat er op de weg naar een standaard vele initiatieven en experimenten zijn waarvan maar enkele daadwerkelijk het tot een standaard brengen. Die experimenten zijn wel de kraamkamer die onderzoeken, en in kaart brengen wat werkt en wat niet werkt. Een mooi voorbeeld van een dergelijk initiatief is het Europese MACE project, Metadata for Architectural Contents in Europe.

Toegankelijk Onderwijsmateriaal

Willem van Valkenburg (TU Delft) en Robert Schuwer (Wikiwijs) spraken over twee initiatieven waar niet direct open standaarden of open source de hoofdrol spelen, maar open toegang tot en gebruik van onderwijsmateriaal. Toegankelijkheid begint met het materiaal beschikbaar stellen onder een bruikbare licentie of copyright label. Creative Commons biedt een goed licentiemodel (in gebruik bij meerdere sprekers). De 4R’s (Reuse, Redistribure, Revise, Remix) zijn sleutelbegrippen bij open onderwijsmateriaal. Docenten, studenten en andere geïnteresseerde kunnen vanuit deze filosofie het onderwijsmateriaal op maat creëren voor de eigen onderwijsbehoefte en de gemaakte producten onder dezelfde condities teruggeven aan de gemeenschap.

TU Delft heeft zich laten inspireren door OER, Open Educational Resources. Het MIT opencourseware project is sinds 2002 actief en heeft de spelregels over het publiceren van materiaal veranderd. Sinds 2007 is de TU Delft online gegaan met zijn eigen versie. Er zijn 50 cursussen te vinden die een dwarsdoorsnede bieden van de vakken en opleidingen die de TU tevens in haar reguliere onderwijs aanbiedt. De webomgeving van OCW Delft is gemaakt in Typo 3, een mooi open source product voor een open toepassing.

Wikiwijs heeft haar oorsprong niet in een onderwijsinstelling. Het is in gang gezet door de toenmalige minister van Onderwijs Plasterk die in 2008, naar aanleiding van een rapport van de Onderwijsraad (‘Onderwijs en open leermiddelen’), het idee lanceerde. Wikiwijs wil de plek worden waar docenten (van primair onderwijs tot universiteit) onderwijsmateriaal kunnen vinden, ontwikkelen, aanpassen en delen. Een mooi initiatief dat wordt uitgevoerd door een samenwerkingsverband van Kennisnet en de OUNL. Het spreekt voor zich dat open standaarden voor het beschrijven (metadata) en delen (content uitwisseling) van essentieel belang zijn. Standaarden die ontwikkeld zijn in de educatieve contentketen van Kennisnet worden breed ingezet. Een belangrijke mijlpijl was het afgelopen jaar de totstandkoming van de NL LOM, een landelijke metadata standaard voor het beschrijven van onderwijsmateriaal. Het doel is dat in komende jaren de NL LOM in de gehele onderwijsketen wordt ingezet.

Open source in Amsterdam
Als derde spreker in dit track kwam ik zelf aan het woord om een beeld te schetsen hoe open source oplossingen langzaam een steeds groter aandeel krijgen in de centrale dienstverlening voor onderwijstoepassingen aan de Universiteit van Amsterdam. UvA Communities (Sakai) en het studentportaal MijnUvA (Uportal) zijn in het oog springende initiatieven die veel worden gebruikt aan de UvA. Open standaarden nemen vooral een belangrijke plek in de keten automatisering aan de UvA waar systemen worden gekoppeld, bijvoorbeeld authenticatie oplossingen en bij de provisioning van gebruikersgegevens.

Tot slot

De afsluiting van dit track was een debatsessie in Lagerhuis-stijl onder de bezielende leiding van Frans van Drimmelen. Het debat kwam niet geheel uit de verf. Er was wat discussie over de interpretatie van de stellingen die, volgens sommige deelnemers, te algemeen waren. En belangrijker, onder de deelnemers leek al snel een consensus te bestaan over de hoofdvraag: over de rol en noodzaak van kennis van open source en open standaarden in de onderwijsopzet van ICT-opleidingen. De toevoeging dat de overheid dit onderwerp verplicht moet stellen in de opleidingen, bracht wat roering teweeg of verplichten nu wel de juiste weg is. Dat een moderne ICT’er vakkennis moet bezitten over open source oplossingen en open standaarden, was evident voor alle debatdeelnemers.

Mijn indruk is dat de track en de dag zeer geslaagd waren. Tijdens de sessies borrelden vele vragen op die, tijdens en na afloop van de sessies, tot korte discussies leiden. Ik denk dat de kruisbestuiving tussen de onderwijssector en de diverse overheidssectoren, die meer prominent aanwezig waren op dit jaarcongres, vaker moet plaatsvinden. In de onderwijssector zijn er diverse conferenties en bijeenkomsten waar voorbeelden uit andere geledingen van de samenleving kunnen laten zien welke positieve rol open standaarden en open source leveren in de bedrijfsvoering. En ik denk dat ik, namens mijn medesprekers, kan zeggen dat wij vanuit het onderwijs graag bij de andere sectoren onze ervaringen en ideeën komen delen.