Afstandsonderwijs over vrije software en open standaarden

Een universitaire master over 'vrije software en open standaarden', waarbij al het leermateriaal vrij toegankelijk is. Dat is de kern van de Free Technology Academy (FTA), een vanuit Amsterdam gestuurd initiatief dat met Europees geld tot stand is gekomen. Momenteel wordt door het consortium achter het project (een drietal Europese universiteiten onder coördinatie van het Free Knowledge Institute) hard gewerkt aan (de vertaling van) het leermateriaal. “In de herfst van dit jaar moeten de eerste acht (Engelstalige) cursussen beschikbaar zijn, en het ligt in de bedoeling dat er vanaf januari begonnen kan worden met begeleidend onderwijs”, aldus Lex Bijlsma, projectleider FTA aan de Open Universiteit (ON), een van de deelnemende universiteiten.

Sinds 1 januari van dit jaar is Marko van Eekelen hoogleraar voor het domein Softwaretechnologie aan de faculteit Informatica van de Open Universiteit. Daarnaast is hij als universitair hoofddocent verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en nauw betrokken bij CodeYard, een project dat tot doel heeft een open source community voor middelbare scholieren te creëren. Maar, ondanks zijn bemoeienis met CodeYard en zijn buitengewone interesse voor open source software, wil Van Eekelen niet gezien worden als een ‘open sourcefanaat’. “Ik draag de ontwikkeling rondom open source software een warm hart toe, maar 'ik ben niet van de kerk', om het zo maar eens te zeggen. Open source software vind ik in veel gevallen een goed alternatief, dat ten opzichte van gesloten software soms voordelen en soms nadelen heeft. Ik vind wél dat open source software in IT-opleidingen verplicht aanwezig zou moeten zijn, zodat leerlingen en studenten in ieder geval de mogelijkheid hebben om een keuze te maken”, aldus Van Eekelen, die bijval krijgt van Lex Bijlsma, sinds 1 september 2007 decaan van de faculteit Informatica aan de Open Universiteit en voor die onderwijsinstelling projectleider van de Free Technology Academy, een initiatief dat financieel wordt gesteund door het Leven Lang Leren Programma (LLP) van de Europese Commissie.

Free Knowledge Institute

De oorsprong van de Free Technology Academy ligt bij het Nederlandse Free Knowledge Institute (FKI), een vanuit Amsterdam gestuurde non-profit-organisatie die zich sinds begin 2008 sterk maakt om te komen tot een samenleving waarin technologieën, onderwijsmaterialen, culturele- en wetenschappelijke werken vrijelijk kunnen worden gebruikt, bestudeerd, aangepast, gekopieerd en gedistribueerd. Het Free Knowledge Institute vindt onder meer dat (in Nederland, maar ook in andere landen) de kennis over vrije software bij veel IT’ers, beleidsmakers en docenten minimaal is. Daardoor, zo zegt de organisatie, wordt open en vrije software nog (te) weinig gebruikt. Ook nu het prominent genoemd wordt in het actieplan NOiV. Om die blokkade enigszins te doorbreken is vorig jaar juli in Barcelona, tijdens de driedaagse conferentie 'Free Knowledge, Free Technology', de Free Technology Academy gepresenteerd. Achter de FTA, dat het mogelijk maakt dat mensen overal ter wereld door middel van afstandsonderwijs hun kennis over vrije software vergroten, zit een consortium dat wordt gevormd door het FKI en drie Europese universiteiten: de Open Universiteit Nederland, Universitat Oberta de Catalunya uit Barcelona en het Portugese Instituto Superior de Ciencias do Trabalho e da Empresa (Lissabon). “Uiteindelijk doel is te komen tot een internationale joint degree”, zo zegt Lex Bijlsma, “maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat dát nog een erg lange weg is.”

Belangstelling

Momenteel wordt door de initiatiefnemers van de FTA hard gewerkt aan (de vertaling van) het leermateriaal. “Die vertaling gebeurt voornamelijk vanuit het Spaans”, aldus Bijlsma. “Dat heeft als reden dat ze in Lissabon, maar met name bij onze collega's in Barcelona, al veel verder zijn. Op die twee universiteiten is het al een officieel masterprogramma. Hier zijn we zover nog lang niet. Het betekent concreet dat op dit moment een groot aantal 'vrije' cursussen van de Universitat Oberta de Catalunya wordt vertaald. Dat moet ertoe leiden dat we waarschijnlijk in de herfst van dit jaar de eerste acht (Engelstalige) cursussen kunnen aanbieden, en dat we vanaf begin volgend jaar kunnen starten met begeleidend onderwijs.” Alhoewel het FTA-project nog in de kinderschoenen staat, is er over belangstelling niet te klagen, zo laat Lex Bijlsma weten. “De animo is groot, en we krijgen nu al regelmatig aanvragen om cursussen te volgen. Opvallend is de belangstelling vanuit Oost-Europa. Uit Bulgarije bijvoorbeeld komen relatief veel aanvragen. Verder is er onder meer belangstelling vanuit Zwitserland en vanuit een aantal Afrikaanse landen. Dat laatste is niet zo verwonderlijk. Op dat continent ontbreken vaak de middelen om gesloten software aan te schaffen, en lijkt de weg naar vrije software dan ook een erg logische.”

Ministerie van Onderwijs

Dat het vanuit Nederland juist de Open Universiteit is geweest die op de 'open en vrije' FTA-trein is gesprongen, is niet zo vreemd. In het beleid van de Open Universiteit spelen open standaarden en open source software een belangrijke rol. “Zo produceren wij zelf regelmatig software, en dat gebeurt in bijna alle gevallen onder een open sourcelicentie. Over het algemeen mag je zeggen dat bij de OU de voorkeur uitgaat naar open source software als er een keus is uit meerdere toepassingen met een zelfde functie. Dat geldt overigens ook voor bestaande software. Zo wordt er momenteel nagedacht om Blackboard in te ruilen voor de open source leeromgeving Moodle, en datzelfde geldt voor Smartsite. Als het aan ons ligt wordt dat op korte termijn ingeruild voor het open source CMS Drupal”, aldus Marko van Eekelen, die zich wel enigszins heeft verbaasd over de opstelling en betrokkenheid van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W) inzake het FTA-project. “Het onderwijsdepartement doet niet zoveel met dit project. Eigenlijk niets. Ze zijn erg passief. Wouter Tebbens (een van initiatiefnemers van het Free Knowledge Institute en van de Free Technology Academy, FdJ) heeft minister Plasterk van OC&W gevraagd om te participeren in dit project, maar hij stuurde Wouter vervolgens door naar ons. Dat terwijl OC&W bij bijvoorbeeld het <a title="Innovatie in het Onderwijs: Wikiwijs" href=”http://www.minocw.nl/innovatieinhetonderwijs/1554/Wikiwijs.html”>Wikiwijs-project wél richtinggevend is. Nee, wat dat betreft was het ministerie van Economische Zaken enthousiaster en meer betrokken bij het FTA-project.”

Europese subsidie

Het FTA-proces is tot stand gekomen dankzij een financiële injectie van de Europese Unie. Het binnenhalen van die subsidie was een niet al te zwaar proces, zo hebben Van Eekelen en Bijlsma ervaren. “Wat ik ervan meegekregen heb, is het allemaal soepel verlopen. Dat geldt ook voor de manier waarop 'Europa' op bepaalde terreinen met ons mee heeft gedacht”, aldus Bijlsma. Onder meer dankzij de Europese subsidie, die loopt tot en met december 2010, is de prijs van de verschillende cursussen laag gehouden. “Mensen kunnen zich inschrijven en hebben dan vrij toegang tot de lessen. Ze zullen wel moeten betalen voor begeleiding en het afleggen van examens. Dan moet je denken aan een bedrag van circa 300 euro per cursus, een fractie meer dan wat aan de Open Universiteit voor die services wordt gevraagd. De inschrijvingen vinden overigens centraal plaats via de website van het FKI. Van daaruit worden ze verdeeld onder een van de aangesloten universiteiten.” De komende maanden zal er achter de schermen van de FTA nog veel werk worden verzet om alles op tijd klaar te hebben. “Zo rond september moet de website operationeel zijn, en dan moet het maar gebeuren”, zo zegt Marko van Eekelen. “Waar we over 2 tot 3 jaar staan met de FTA? Je merkt nu al dat er veel belangstelling is, en ik denk dat de behoefte aan verbreding met betrekking tot open en vrije software alleen maar zal toenemen. Ook bij bijvoorbeeld gemeenten, die onder meer te maken krijgen met het actieplan NOiV. Wat je vandaag de dag merkt is dat een aantal doelstellingen van dat actieplan deels worden geremd door gebrek aan kennis van mensen die ermee moeten werken. Het zou mooi zijn als de FTA een rol van betekenis zou kunnen spelen om die spiraal te doorbreken.”

    Tekst: frits.jong@noiv.nl (Frits de Jong – NOiV)

Service

Help